Μου έστειλε αυτό το κείμενο ένας άντρας. Έχουν γραφτεί τόσα ποστ στα social media που λένε ας έβγαινε κάποιος να πει ότι ναι, υπήρξα θύτης κι εγώ. Να λοιπόν. Αυτό το κείμενο μπορεί να σε ταράξει, προειδοποιώ, αλλά θεωρώ ότι είναι πολύ σημαντικό.
«Είμαι σήμερα σχεδόν 46 χρονών, για να ξέρετε δηλαδή σε ποια γενιά ανήκω. Όπως οι περισσότεροι συνομήλικοί μου, δεν είχα διδαχθεί τίποτε σχετικά με το σεξ, το άλλο φύλο, το ποιες συμπεριφορές είναι παραβιαστικές, ούτε στο σπίτι, ούτε στο σχολείο.
Θυμάμαι τον εαυτό μου έκτη δημοτικού, όντας εντελώς παιδί ακόμα, να κυνηγάει συμμαθήτριες στο διάλειμμα και να τις χουφτώνει. Το κάναν κι άλλοι και ήταν “αστείο. Θυμάμαι που κάναμε ντου στις κοριτσίστικες τουαλέτες. Κι αυτό αστείο.
Θυμάμαι λίγο αργότερα, στα 13, που κάποιοι συμμαθητές μου κι εγώ μαζί μπαίναμε στα λεωφορεία και αγγίζαμε με τρόπο, δήθεν κατά λάθος, γυναικεία σώματα.
Θυμάμαι την ίδια εποχή που όταν βλέπαμε μια κοπέλα με μίνι, κάθε φορά μας έπεφτε ένα νόμισμα και σκύβαμε να το μαζέψουμε. Θυμάμαι που το ίδιο κάναμε και με μια καθηγήτρια που φορούσε κάπως κοντές φούστες και που είχαμε γράψει για αυτήν χυδαία στιχάκια που τραγουδούσαμε στα διαλείμματα και κάποια στιγμή, με πρωτοβουλία κάποιου που είχε επιρροή σ’ όλη την τάξη, αγόρια και κορίτσια αρχίσαμε να μαζεύουμε υπογραφές να φύγει διότι “ντυνόταν άσεμνα”. Δεν φτάνει που την παίρναμε μάτι, το παίζαμε και στυλοβάτες της ηθικής.
Θυμάμαι που λίγο αργότερα στα 15, και δεν ήμουν ο μόνος, όταν μου άρεσε κάποια, την ακολουθούσα για αρκετή ώρα είτε για να τη χαζεύω, είτε με τη σκέψη ότι μπορεί να έβρισκα το θάρρος να της μιλήσω.
Θυμάμαι που στα 16 άρχισα εγώ και κάποιοι άλλοι να επισκεπτόμαστε οίκους ανοχής, για μπουρδελοτσαρκα όπως λέγαμε, και κάποιοι να πηγαίνουμε με εργαζόμενες κοπέλες χωρίς καν να αναρωτηθούμε μέχρι τότε σε τι συνθήκες δούλευαν τα κορίτσια αυτά, μετανάστριες από ανατολικές χώρες, έμαθα αργότερα ότι το ενενήντα τοις εκατό δούλευαν καταναγκαστικά, έπαιρναν κάποιες μέχρι και 100 πελάτες τη βάρδια, έβγαζαν εκατομμύρια και τις πληρώνανε με πέντε ευρώ και δύο πιτόγυρα.
Εντωμεταξύ, από τα δεκαοχτώ μου είχα αρχίσει να έχω σχέσεις και εμπειρίες και με άλλες κοπέλες, που ας πούμε τους άρεσα. Το σεξ τότε συχνά δεν ήταν εύκολο: λέγανε όχι οι περισσότερες όταν πλησίαζες σ’ αυτό, κι ήτανε υποτίθεται μέρος του παιχνιδιού για να μην φανούνε εύκολες. Το λέγανε, δεν το πολυλάμβανες υπόψη και τελικά ενέδιδαν κι όλα καλά.
Μου ‘τυχε όμως και μια φορά που όταν προχώρησα, κατάλαβα ότι αυτό το όχι που είπε εκείνο το κορίτσι πραγματικά το εννοούσε, οπότε, κι ας μην το ήθελα, την είχα στην πραγματικότητα βιάσει.
Την ίδια εποχή, γνωστοί μου, καλά παιδιά κι άξια παλληκάρια, ποτίζανε με αλκοόλ κοπέλες στα ραντεβού, θυμάμαι ιστορία που κάποια πήγε σπίτι της με γνωστό, την πήρε ο ύπνος, έπεσε αναίσθητη ουσιαστικά, κι αυτός έκανε τη δουλειά του κι έφυγε κλείνοντας την πόρτα ενώ αυτή ακόμα ήταν σε λήθαργο. Θυμάμαι άλλον που μαζί με άλλους τέσσερις κάνανε σεξ [βίασαν] ο ένας μετά τον άλλον σε ημι-αναίσθητη Αγγλίδα.
Δεν χρειάζεται να πω καν ότι ντρέπομαι για όσα έκανα εκείνη την εποχή, όσα αναφέρω παραπάνω, που δεν είναι και λίγα.
Σας βεβαιώνω ότι ήμουνα πολύ ευαίσθητο άτομο, όπως είμαι και σήμερα, μεγαλωμένος ως καλό παιδί, με τρόπους, με λογοτεχνία, καλά ιδανικά και το μόνο που μ’ ενδιέφερε τότε ήταν η αγάπη. Φερόμουν σκατένια όμως γιατί δεν είχα ιδέα από συμπεριφορά απέναντι στο άλλο φύλο, κι όχι μόνο κανείς δεν με έμαθε να κάνω κάτι καλύτερο αλλά και η κοινωνία ενθάρρυνε τέτοιες συμπεριφορές. Μέχρι να συνειδητοποιήσω, να καταλάβω, χρειάστηκε χρόνος.
Την ίδια εποχή, επειδή ήμουν ένα παιδάκι που μικρόδειχνε, με πολύ ντελικάτα χαρακτηριστικά, είχα δεχθεί ο ίδιος παρά πολλές σεξουαλικές παρενοχλήσεις από άντρες, μέχρι και μια απόπειρα βιασμού.
Δεν ψάχνω δικαιολογίες αλλά μεγαλώσαμε σ’ ένα αρρωστημένο πατριαρχικό περιβάλλον και τουλάχιστον μέχρι και τη γενιά τη δική μου, πιστεύω βαθύτατα πως αν δεν ισχύει το “όλοι οι άντρες”, ισχύει το “σχεδόν όλοι οι άντρες”. Η διαφορά είναι ότι στην πορεία κάποιοι λίγοι, όπως εγώ, κατάλαβαν και άλλαξαν. Οι περισσότεροι όμως συνέχισαν, δεν είχαν τα εφόδια και την ενσυναίσθηση να κατανοήσουν, ούτε θέλαν να εγκαταλείψουν τα προνόμιά τους. Ακόμα κι όταν είχανε 100 τοις 100 συναινετικές σχέσεις, κατέληξαν άθλιοι εραστές, σύντροφοι, σύζυγοι, και τελικά άθλιοι γονείς.
Όταν ακούω ότι το #metoo υπερβάλλει, απλά γελάω.
Θέλω να προλάβω να ζήσω σ’ έναν κόσμο που θα ‘χει θάψει βαθιά στο παρελθόν εποχές σαν αυτή που μεγάλωσα, σπαρακτικά κακοποιητικές για τις γυναίκες, σπαρακτικά όχι τόσο για την οξύτητα του δράματος, αλλά για το αντίθετο: όλα γίνονταν με σχετικά λίγο δράμα, όλη η κακοποίηση ήταν τόσο κανονικοποιημένη, που γινότανε σιωπηλά και αθόρυβα, συνήθως χωρίς μισό ουρλιαχτό, χωρίς μισή κραυγή.»
Τι έχω να πω εγώ:
Πολλές γυναίκες ταράχτηκαν και θύμωσαν με το κείμενο και με τον άνθρωπο που το έγραψε. Δικαίως. Αλλά ο λόγος που το ανέβασα στα social media δεν είναι για να κρίνουμε και να βγάλουμε συμπεράσματα για τον γράφοντα, ούτε βέβαια για να τον συγχωρήσουμε. Δεν είναι αυτό το ζητούμενο. Ο λόγος είναι για να καταλάβουμε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η κουλτούρα του βιασμού.
Tο κείμενο δεν είναι για τις γυναίκες. Είναι για τους άντρες. Για τους άντρες που θα δουν μπροστά στα μάτια τους σκηνές τόσο οικείες, συμπεριφορές που κάποτε θεωρούνταν τόσο «κανονικές», που θα συνειδητοποιήσουν (ίσως αργά) ότι κι εκείνοι έχουν υπάρξει θύτες σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, και δεν μπορούν πια να πουν ότι το #metoo δεν τους αφορά. Τουλάχιστον στη γενιά των 40+, είναι ελάχιστοι εκείνοι που δεν είχαν ποτέ καμιά παραβιαστική συμπεριφορά. Το κείμενο είναι γι’ αυτούς. Γιατί αν μια εξομολόγηση γυναίκας ότι έχει υπάρξει θύμα, λειτουργεί σαν χιονοστιβάδα, το ίδιο μπορεί να κάνει και η ομολογία ενός άντρα. Να κάνει άλλους άντρες να παραδεχτούν ότι τα ίδια έκαναν κι αυτοί.
Αυτό το κείμενο δεν είναι ούτε συγχώρεση του θύτη ούτε δικαιολογία. Είναι παραδοχή ότι το πρόβλημα είναι συστημικό. Είναι η επίγνωση ότι όσο κι αν κάθε άτομο ξεχωριστά είναι πάντα υπόλογο για τις πράξεις του, όταν η κοινωνία, δηλαδή όλοι γύρω σου θεωρούν κάτι επιτρεπτό -αφού όλοι το κάνουν- τότε ακόμα κι αν το βλέπεις ότι είναι κακό, γίνεται και στο μυαλό σου αποδεκτό. -Ειδικά όταν σε συμφέρει, δεν το παραβλέπω αυτό.
Το θέμα είναι ότι αυτή τη στιγμή που μιλάμε, ο κόσμος έχει αλλάξει. Τίποτα απ’ όλα αυτά δεν μπορούμε να αφήσουμε να επιτραπεί ξανά. Και καλό είναι να μην μπορεί να πει κανείς πια ότι δεν ήξερε. Αρκετά.
